「いただきます」の起源きげんと普及ふきゅうをめぐる考察こうさつ

Lời chào “itadakimasu” được sử dụng khi dùng bữa hiện nay đã thấm sâu vào xã hội Nhật Bản, tuy nhiên nguồn gốc và quá trình phổ biến của nó vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng.

Gần đây, trên các mạng xã hội, các cuộc thảo luận về nguồn gốc của “itadakimasu” ngày càng sôi nổi, đặc biệt là kết quả nghiên cứu của ông Kondo Yasuhiro, nhà nghiên cứu tiếng Nhật và là giáo sư danh dự của Đại học Aoyama Gakuin, đang thu hút sự chú ý.

Ông Kondo đặt nghi vấn về độ tin cậy của giả thuyết cho rằng “itadakimasu” là lời thể hiện lòng biết ơn đối với nguyên liệu và người nấu ăn.

Thực tế, khi tiến hành điều tra thực chứng bằng Bộ sưu tập Kỹ thuật số của Thư viện Quốc hội Nhật Bản, ông phát hiện ví dụ sử dụng “itadakimasu” như một lời chào sớm nhất là trong cuốn “Yếu lược và chi tiết phương pháp giảng dạy lễ nghi tại trường tiểu học” tác giả Igata Seiichi xuất bản năm Taisho 6 1917.

Trong đó, với tư cách là “những điều cần biết khi ăn uống”, có ghi “Nên chào hỏi khi bắt đầu và kết thúc bữa ăn: ‘itadakimasu’, ‘gochisousama’”, cho thấy nó đã được sử dụng trong môi trường giáo dục học đường.

Ngoài ra, theo quan điểm của ông Kondo, “itadakimasu” với ý nghĩa hiện đại chỉ bắt đầu phổ biến cách đây khoảng 100 năm, và rất có thể chính phủ thời đó đã cố ý truyền bá nó như một phần của giáo dục hiện đại.

Trong quá trình điều tra nhiều ví dụ xuất hiện đầu tiên của các từ với tư cách là thành viên ban biên tập của “Từ điển quốc ngữ Nhật Bản” Shogakukan, ông nhận thấy thông tin về “itadakimasu” cực kỳ hạn chế, từ đó dẫn đến cuộc điều tra lần này.

Quá trình điều tra cũng làm sáng tỏ rằng, trong các tài liệu cũ hơn như “Dạy trẻ em” do Kihara Kisaburo biên soạn năm Minh Trị 24 1891, sách giáo khoa tu thân năm Minh Trị 37 1904, sách lễ nghi tiểu học năm Minh Trị 40 1907, cũng có những biểu hiện như “itadakimasu” hoặc “choudai itashimasu”.

Tuy nhiên, những ghi chép này lại cho thấy “itadakimasu” chưa phổ biến rộng rãi trong xã hội thời đó.

Nếu nó là một thói quen phổ biến, thì không cần thiết phải ghi chú rõ ràng như vậy, mà có thể là do ý định phổ biến quan điểm của một số tầng lớp hoặc tác giả.

Hơn nữa, cùng với sự phổ biến của bữa ăn học đường bắt đầu từ năm Minh Trị 22 1889 tại tỉnh Yamagata, việc “itadakimasu” được dạy trong sách giáo khoa tu thân và sách lễ nghi có thể liên quan đến nhu cầu về một lời chào thống nhất trên toàn quốc.

Nhân dịp bài đăng trên mạng xã hội của ông Kondo, cũng xuất hiện các ý kiến chỉ ra sự khác biệt về thói quen chắp tay khi nói “itadakimasu” tùy theo vùng miền, cũng như mối liên hệ với lời cầu nguyện trước bữa ăn của Kitô giáo như một phần của việc tiếp nhận văn hóa phương Tây thời Minh Trị.

Đặc biệt, ở các vùng như Kinki, Hokuriku, Chugoku, thói quen chắp tay rất rõ rệt, điều này có thể bị ảnh hưởng bởi tình hình tôn giáo địa phương—ví dụ như tỷ lệ phổ biến của Tịnh Độ Chân Tông.

Như vậy, lịch sử của từ “itadakimasu” không chỉ dừng lại ở một lời chào hàng ngày, mà còn gắn bó mật thiết với bối cảnh xã hội như giáo dục học đường, tôn giáo, và cả sự tiếp nhận văn hóa phương Tây.

Việc lần theo sự thay đổi của ngôn ngữ giúp chúng ta nhận thức sâu sắc hơn về văn hóa Nhật Bản, và hy vọng sẽ có thêm nhiều nghiên cứu trong tương lai.

Ngoài ra, phiên bản thứ ba của “Từ điển quốc ngữ Nhật Bản” do ông Kondo tham gia biên tập dự kiến sẽ công bố phiên bản trung gian 2.1 vào năm 2027 và hoàn thành vào năm 2032.

Thông tin chi tiết về lịch trình sửa đổi được cập nhật thường xuyên trên trang “Bắt đầu Từ điển quốc ngữ Nhật Bản phiên bản thứ ba” của Shogakukan, những ai quan tâm có thể tham khảo.